Zelfstandig ondernemerschap, met of zonder risico?

Door Arjan Hooiveld van Arjan-Hooiveld.nl - 11 maart 2010
5 Reacties

Bij Het Nieuwe Werken wordt ZZP’ers vaak een belangrijke rol toegedicht. Er zijn diverse publicaties gedaan, waarin werd gesteld dat ZZP’ers een bepalende rol zullen spelen. Ze vormen de flexibele schil rondom organisaties en bedrijven, concentreren zich als zwermen rond opdrachten en projecten en richten zich op die projecten die voor hen een toegevoegde waarde bieden. Loondienst is volgens hen uit en ‘oud denken’. De flexibilisering van de arbeidsmarkt zal volgens deze zienswijze ervoor zorgen dat nog meer mensen voor het zelfstandig ondernemerschap kiezen.

De praktijk is vooralsnog weerbarstiger. Ondanks een record aantal inschrijvingen bij de Kamers van Koophandel, van eenmansbedrijven en – bedrijfjes hebben veel ZZP’ers momenteel de economische wind tegen. De SP pleitte onlangs al voor maatregelen om ZZP’ers in nood te hulp te schieten. Gisteren kwam demissionair minister van Financiën, Jan Kees de Jager, op het congres van het Platform Zelfstandig Ondernemers met de versoepeling van de zelfstandigenaftrek: het urencriterium van 1225 uren wordt aanzienlijk opgerekt.

Het is niet voor niets dat de beroepsgroep van ZZP’ers in de afgelopen jaren zo snel is gegroeid. Er zitten nu eenmaal een hoop voordelen aan: je eigen werkwijzen kunnen hanteren; financiële voordelen (hoger uurloon); meer flexibiliteit om je eigen tijd in te delen; je eigen opdrachten kiezen en aannemen en meer vrijheid en autonomie.

Zelfstandig ondernemerschap als bewuste keuze

Nu heb ik zelf alle respect voor die mensen die weloverwogen het ondernemerschap aangaan. Een ZZP’er is in mijn ogen wel degelijk een ondernemer. Hij of zij moet telkens nieuwe opdrachten verwerven, loopt risico’s, heeft geen recht op WW, dient zelf voor een oudedagsvoorziening te zorgen en loopt de kans ‘niet verlengd’ te worden, zodat de ZZP’er weer op zoek mag naar een andere uitdaging. Dat was tot oktober 2008 niet zo’n probleem voor diegene die de stap hadden gewaagd. De laatste anderhalf jaar gaat het dus wat minder voorspoedig met veel ZZP’ers.

Ondernemen zonder risico

Minder compassie heb ik met de ‘zelfstandige ondernemers’ die de stap maakten om zichzelf te verhuren aan het bedrijf of organisatie waar ze voorheen in loondienst waren. Veelal deden zij nog steeds hetzelfde werk, alleen voor dubbel zoveel geld. In veel gevallen zijn juist deze mensen in het afgelopen jaar de wacht aangezegd (of door ‘de baas’ gevraagd weer terug in loondienst te keren). Wie bewust voor zo’n constructie kiest, zal toch echt voor zichzelf moeten zorgen in mindere tijden, lijkt mij.

In dat perspectief is het natuurlijk best vreemd dat de grenzen die vooraf waren gesteld, nu – in verkiezingstijd – door demissionair minister De Jager worden opgerekt: ondernemen zonder risico (of in ieder geval met veel gunstiger voorwaarden). Aan de andere kant past dat natuurlijk helemaal in het beeld van de laatste tijd:

  • risicovol sparen zonder risico (IceSave)
  • risicovol bankieren zonder risico (Fortis, ABN AMRO, ING)
  • risicovol besturen zonder risico (Bij een mislukte topfunctie, volgt vaak de gouden handdruk, bonus of wachtgeldregeling)
  • een huis kopen met veel minder risico (met startersbonus of Nationale Hypotheek Garantie)
  •  

Niet iedereen is een zelfstandige ondernemer

Zelfkennis is een belangrijke eigenschap voor een ZZP’er, net als zelfvertrouwen, zelfstandigheid, zakelijkheid en zelfdiscipline. We kennen allemaal de voorbeelden van de startende ondernemer die zichzelf alvast een voorschot geeft op de winst en even de fiscus vergeet, met desastreuze gevolgen. Wie ‘s avonds niet kan slapen als hij of zij geen opdracht heeft, kan natuurlijk maar beter helemaal niet aan het avontuur beginnen.

Een hoop ZZP’ers zijn de afgelopen jaren aan hun ondernemerschap begonnen, na een reorganisatie bij hun bedrijf waarbij zij een behoorlijke afkoopsom hadden meegekregen. Of anderen omdat ze vanwege hun leeftijd of opleiding niet direct voor een baan in aanraking kwamen. Op deze blog beschreef Marianne Sturman onlangs nog een hele plausibele reden: veel werknemers willen inhoudelijk werk doen en zijn gekonkel en politieke spelletjes op de werkvloer zat. De vraag is inderdaad of dit alleen een stabiele basis is voor het zelfstandig ondernemerschap? 

En nu, moet de overheid zelfstandig ondernemen aantrekkelijker maken?

Ben Tiggelaar schreef onlangs in zijn column in Intermediair ‘Ondernemerschap‘ dat er ‘vaak wordt gesteld dat dit land ondernemerschap nodig heeft en dat loondienst, een bedenksel uit de vorige eeuw, de norm is.’ Hij houdt in die column een pleidooi om het ondernemerschap aantrekkelijker te maken, om het fiscaal en juridisch makkelijker en leuker te maken, en werken in loondienst minder aantrekkelijk. ‘Wie nu als zelfstandige aan de slag wil moet keer op keer bewijzen dat hij of zij echt geen loondienst doet en komt met moeite aan een hypotheek’.

Daarin heeft hij een punt. Zolang loondienst de norm is en ons sociale stelsel – pensioen, ziekte, arbeidsongeschiktheid – dit faciliteert, denk ik dat de werkelijke zwerm van ZZP’ers die voor een flexibele en dynamische economie zorgen, nog wel even op zich zal laten wachten.

De politiek en overheid zouden dus de juiste voorwaarden moeten creëren om het ondernemerschap van mensen optimaal te ondersteunen. Dat is natuurlijk wat anders, dan hen die bewust of in een moment van onoplettendheid voor het ZZP-schap hebben gekozen, te gaan pamperen.

Deel dit artikel met anderen
Arjan Hooiveld - Contentmanager en medeoprichter van HNWBlog
Arjan Hooiveld is medeoprichter van Het Nieuwe Werken Blog en de man achter Werken20.nl. Hij is adviseur digitale media, contentmanager en projectcoördinator en heeft diverse lezingen en presentaties gegeven over Het Nieuwe Werken.
Meer informatie vindt u op zijn website, zijn linkedin profiel en zijn twitter pagina.
Wat zijn uw gedachten over dit onderwerp? Deel ze hieronder met andere lezers!

5 reacties


    Anonymous zegt:

    Een jaar of 15 geleden was ik één van de eerste freelance vormgevers en de organisatie die mij vertegenwoordigde had veel last van mensen die zich als freelancer aanmeldde maar binnen een half jaar weer een vaste baan namen.

    Op hun verzoek toen een aantal workshops voor deze nieuwkomers op de freelancemarkt ontwikkeld waarin ik ze vroeg na te denken hoe ze zich zouden voelen als ze na drie maanden fulltime werken een week of twee geen opdrachten zouden krijgen. Een groot deel gaf aan dat ze daar wakker van zouden liggen maar een paar mensen gaf al direct aan dat ze dan even lekker tijd aan de kindeen zouden besteden of een korte vakantietrip zouden maken.

    Het mag geen verbazing wekken dat die laatste groep jaren later nog steeds succesvol freelancer of ZZP-er was.

    Martin Blonk zegt:

    Leuk artikel. Ik ondersteun dat ondernemen gestimuleerd moet worden, zodat het nog aantrekkelijker wordt om zelfstandig ondernemer te worden. Ik zie ZZP-ers ook als ondernemer dus als je ZZP-er wordt, moet je niet zeuren en aankloppen bij de overheid als het even wat lastiger wordt. Als je de druk en het risico van zelfstandig ondernemen niet aankunt, blijf dan gewoon in loondienst (ook al is dat óók steeds minder zeker).
    Uiteindelijk -op de lange termijn- zie ik wel een arbeidsmarkt met bijna alleen maar ZZP-ers. (lees het boek Free Agent Nation eens (http://www.amazon.com/Free-Agent-Nation-Working-Yourself/dp/0446678791)

    Anonymous zegt:

    Beste Arjan,
    Ik voel me aangesproken door je opmerking dat je minder respect hebt voor mensen die zzp’er worden en voor hetzelfde bedrijf blijven werken als waar zij daarvoor in loondienst waren. Ik ben onlangs zzp’er geworden. Ik werk nu nog een uur of zeven in de week op een oproepcontract in loondienst bij een bedrijf, daar ben ik nu anderhalf jaar in dienst. Als zzp’er moet ik voldoen aan een urencriterium en voldoende opdrachtgevers hebben. Vind je dat ik bij dit bedrijf in loondienst zou moeten blijven dan? Het oproepcontract is alleen voor mijn werkgever gunstig in financieel opzicht. Als ik nu voor dit bedrijf op factuurbasis ga werken, zal het uurtarief omhoog moeten maar neemt ook mijn risico toe. Zo kan ik over een jaar, als ik de rente opnieuw moet vastzetten van mijn hypotheek, niet naar een andere geldverstrekker, omdat ik nog geen ondernemersgeschiedenis kan laten zien etc.
    Kortom: hoezo risicoloos ondernemen als je voor je baas als zzp’er gaat werken??!!
    Groeten, Ylse.

    Arjan Hooiveld zegt:

    Hai Ylse, je hoeft je niet aangesproken te voelen, hoor. Immers, je valt wat mij betreft niet in de groep van mensen die lekker veilig voor zichzelf is begonnen door zichzelf full time aan de oud-werkgever te verhuren (wat volgens mij nog problemen met de fiscus kan geven). Zoals aangegeven, in de alinea daarboven, alle respect voor mensen die bewust voor het zelfstandig ondernemerschap kiezen en kansen benutten, want dat vergt behoorlijk wat doorzettingsvermogen. Succes, Arjan

    Bas van de Haterd zegt:

    Goed stuk Arjan, paar aanvullingen.

    Ten eerste gebruik ik zelf eigenlijk nooit meer de term ZZP’er, maar altijd ZP’er (Zelfstandig Professional). Want ik ben niet altijd zonder personeel. Ik heb ook wel eens mensen in dienst (al is het maar een student die badges uitreikt bij een event of mensen die websites beoordelen in een project). Wat mij opvalt is dat veel ZP’ers inderdaad vooral zichzelf verhuren, maar niet bezig zijn met ondernemen. Dat verbaasd me nog wel eens, want puur jezelf verhuren voor langere termijn opdrachten heeft vaak minder waarde… juist op de lange termijn. Je gaat je als iemand in loondienst gedragen en dat was net niet wat de bedoeling was, toch? Ik zou ook nooit full time op een klus gaan als ZP’er.

    Wat betreft de overheid: ja, daar kan veel verbeteren. Het hoeft van mij niet zozeer minder risicovol te maken, maar misschien minder kostbaar. Het hypotheekprobleem is inderdaad een probleem, maar dat ligt minder bij de overheid vrees ik. Dat komt pas als banken tot de conclusie komen dat ondernemers misschien wel minder risico vormen dan loondienst medewerkers die één dag na ondertekening van hun hypotheek hun contract kunnen opzeggen…

    Waar ik meer op doel zijn bijvoorbeeld verzekeringen. ZP’ers krijgen nog wel eens de beschuldiging van asociaal te zijn omdat ze niet bijdragen aan de sociale zekerheid, maar als je ooit gepoogd hebt een AOV verzekering af te sluiten bij de criminele commerciële verzekeraars van dit land weet je zeker dat je dat graag in het sociale stelsel zou willen regelen als dat zou kunnen voor dezelfde (of betere) voorwaarden. Idem geldt voor pensioenen, ik mag nu mijn oude pensioenen uit loondienst tijd niet overzetten naar mijn lijfrente die ik als pensioen gebruik. Stel je voor dat er een ambtenaar rekening had gehouden met ondernemers toen hij die wet opstelde. Simpele regels die het leven makkelijker maken zijn er meer dan voldoende, niet minder risico, echt niet. Dan krijgen we nog meer namaak ondernemers die bij het eerste teken van crisis in loondienst terugvluchten. Wel makkelijker en minder kostbaar.