‘Work Naked, Work at Home!’

‘Work Naked, Work at Home’ was de tekst van een bumpersticker die in het midden van de jaren ’90 van de vorige eeuw verspreid werd door  Gil Gordon van Gil Gordon Associates – de goeroe op het gebied van ‘telecommuting’. De slogan wees de ‘daily commuter’ in Amerika op een aantal belangrijke voordelen van het tele-thuiswerken. Je bent als tele-thuiswerker vrij om je te kleden zoals je wil, je hoeft op niemand indruk te maken en de aandacht verschuift van je voorkomen naar je inhoudelijke bijdrage. In het land waar ‘impression management’ is uitgevonden betekende ‘telecommuting’ een kleine aardverschuiving.

Telecommuting

Tijd- en plaats onafhankelijk werken was in de jaren 90’van de vorige eeuw in Amerika een regelrechte hype. Nieuwe werkregelingen zoals ‘telecommuting’, ‘hotelling’, ‘alternative officing’ waren hét antwoord op het steeds grotere wordende probleem van Amerikaanse forenzen die vanwege de toenemende verkeerscongestie steeds vaker uren moesten reizen om op tijd op het werk te komen. Er werd tot dan toe geëxperimenteerd met flexibele werktijden zoals deeltijd werk, part-time werk, glijdende en variabele werktijden, gecomprimeerde werkweken en langere vakanties, maar nog niet met het ‘outsourcen van werkplekken’.

Gil Gordon was een van de belangrijkste pleitbezorgers van ‘New Ways of Working’ in Amerika. Ik ontmoette hem voor het eerst ‘face-to-face’ halverwege de jaren ‘90 toen ik op bezoek was in San Francisco, waar hij ieder jaar zijn drukbezochte internationale conferentie ‘Telecommute’ organiseerde. Gordon reisde de hele wereld rond en overal waar hij uitgenodigd werd vertelde hij onvermoeibaar en vol energie zijn verhaal: ‘Telecommuting is the Next Big Thing!’. Hij was dé ‘key note’ speaker op tal van conferenties die in die tijd veelal georganiseerd werden door heel Europa. Vrijwel alle Europese overheden hadden ‘telecommuting’ omarmd en overal sprak Gil Gordon die met zijn Amerikaanse manier van presenteren garant stond voor een geslaagde conferentie. Naast aandacht voor het onderwerp er was ook veel (subsidie)geld beschikbaar voor onderzoek en promotie van het fenomeen. De Europese Commissie had in Directoraat Generaal XIII over een looptijd van vijf jaar tientallen miljoenen guldens beschikbaar voor een uitgebreid onderzoeksprogramma op het gebied van ’telecommuting’ waarvan ik als Assistent in Opleiding destijds dankbaar gebruik maakte.

Telewerk

In Nederland werd ‘telecommuting’, in zijn Nederlandse vertaling ‘telewerk’, geadopteerd door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. V&W propageerde telewerk in al zijn facetten, zelf het goede voorbeeld gevend door thuiswerkregelingen te introduceren voor het eigen personeel en op de barricaden vechtend tegen de vooroordelen van werkgevers die maar niet wilden geloven dat telewerkers thuis ook echt werken. Naast talloze workshops, seminars, symposia en conferenties werden magazines en vakbladen in het leven geroepen, stichtingen opgericht en talloze scripties geschreven en wetenschappelijke onderzoeken uitgevoerd naar de levensvatbaarheid en adoptie van telewerk.

Alle inspanningen te spijt zakte de tweede helft van de jaren negentig de ‘bubble’ langzaam in. De adoptie van telewerk verliep zeer traag, eigenlijk te langzaam. Onderzoek ging zich herhalen en waren op conferenties geen nieuwsfeiten te melden. Stichtingen kregen het moeilijk met de werving van fondsen. Sommigen hielden op te bestaan andere wisten zich aan te passen aan nieuwe marktomstandigheden door zich opnieuw uit te vinden. Steeds meer mensen verlieten het speelveld op zoek naar ‘the next big thing’ totdat omstreeks de eeuwwisseling niemand het woord telewerk meer in de mond nam.

Afweging van voor- en nadelen

Achteraf bezien was de verklaring voor het verdwijnen van de telewerk hype eenvoudig: volgens werkgevers, die de motor achter de adoptie van telewerk zouden moeten zijn, wogen de voordelen van telewerk niet op tegen de nadelen. De voordelen kwamen voornamelijk de werknemers ten goede: een betere work-life balance door het flexibel kunnen indelen van werktijden, minder tijdsverspilling in files en natuurlijk meer arbeidsvreugde als gevolg van deze nieuw verworven vrijheden. Daarnaast waren het de nadelen, namelijk de kosten die gepaard gaan met het inrichten van een telethuiswerkplek (meestal naast de bestaande kantoorwerkplek), het gebrek aan controle mogelijkheden maar vooral de gepercipieerde onmogelijkheid om medewerkers direct aan te spreken op hun gedrag die veel werkgevers ervan weerhielden om werknemers in grote getale thuis te laten werken.

In 1997 heb ik afscheid genomen van de telewerk ‘scene’ toen ik mijn onderzoeksbaan verruilde voor de consultancy. Na wat omzwervingen bij traditionele adviesbureaus ben ik in 2001 pionier en wegbereider Erik Veldhoen in Maastricht gaan helpen bij het ontwikkelen van innovatieve concepten voor kantoren. Het concept dat later het label ‘Het Nieuwe Werken’ zou krijgen. Er brak een spannende en drukke tijd aan waarin ik de kans kreeg te werken met ‘early adopters’ zoals Interpolis, Shell, de Kamer van Koophandel Rotterdam en Marsh, die al snel doorhadden wat de toegevoegde waarde was van HNW. Ik was Gil Gordon helemaal uit het oog verloren totdat ik onlangs weer met hem in contact kwam via LinkedIn. Hij was samen met de hype uit beeld verdwenen en had zich erbij neergelegd. Zijn destijds druk bezochte site verkeerde in verval en wordt niet meer onderhouden. Zijn bedrijf Gil Gordon Associates bestond nog wel maar hij deed er niet veel meer mee. In zijn eigen woorden: ‘I am doing very little consulting these days (…) and to be honest I don’t miss it much’.